Auteur: furora

Posted on by

Tijdgeest. Een perspectief op mens en tijd.

[podcast_subscribe id=”4645″]

Onmiskenbaar heeft de mens op technologisch vlak vooruitgang geboekt. Rik Torfs vraagt zich af of dat ook geldt voor andere gebieden, zoals de ethiek.

De slavernij is bijvoorbeeld afgeschaft. Vooruitgang toch? Zeker en vast, maar nog steeds worden mensen wereldwijd geëxploiteerd.

Op wezenlijke gebieden blijkt soms zelfs sprake van achteruitgang… Zo heeft iedereen het recht het vermoeden van onschuld te genieten. De disproportionele rol die het slachtofferschap vandaag krijgt toebedeeld, bedreigt dit juridisch uitgangspunt. Ook aan de vrijheid van meningsuiting wordt volgens Torfs almaar vaker geknaagd. Gevoelens krijgen een onaantastbare status. Er is uiteraard niets mis met gevoelens, maar als je in een debat niet meer weet van welk hout pijlen maken, is er steeds een noodoplossing: huilen, woedend worden,… Dat verhindert een redelijk debat.

Torfs keert zich tegen het gangbare idee dat een factchecker heilig is. Er is een wereld van verschil tussen feiten enerzijds en het interpreteren van die feiten anderzijds. Het discours vandaag is gesloten. Nieuwe taboes komen in de plaats van oude, zoals de onaantastbaarheid van de wetenschapper.

De almacht van de wetenschap die ‘het raadsel van het leven ontsluiert’ is een illusie. Wanneer dogmatisch denken domineert, of het nu om wetenschap of religie gaat, wordt het problematisch. 

‘Optimisme is van fundamenteel belang’, aldus Torfs, ‘en misschien het enige dat ons kan redden.’ Maar wanneer optimisme een plicht wordt, voelt het eerder aan als iets negatiefs. Humor en zelfrelativering zijn prima handvaten om pessimisme het hoofd te bieden. Humor en spiritualiteit hebben gemeen dat ze ons helpen een stap achteruit te zetten.

De mens wordt in essentie geen beter wezen. En dat is oké. Want precies het streven hiernaar eindigt in totalitaire stromingen, zoals communisme of fascisme. De mens staat niet langer centraal in dergelijke ideologieën. Ze erkennen de mens niet in zijn mens-zijn, in zijn totaliteit, met al zijn haperingen en tekortkomingen.

Religie verwijst naar ‘religare’: verbinden. Er schuilt dan ook een verbindende kracht in het (h)erkennen van elkaars feilbaarheid.

Koop ‘Tijdgeest’
Posted on by

Dennis van den Buijs: ‘Geld, macht en prestige onlosmakelijk verbonden met wijn’

[podcast_subscribe id=”4645″]

Dennis van de Buijs, bekend van de Wijncast podcast, heeft nu ook een boek geschreven voor wijnliefhebbers met de toepasselijke titel Wijn. Er zijn al ontelbare boeken geschreven over de godendrank, maar die zijn vaak technisch van aard. Wat de literatuur nog miste, is een boek dat de échte verhalen en de emotie achter wijn brengt, en daar komt dit boek helemaal aan tegemoet. In pakweg honderd kortverhalen brengt Wijn geschiedenis, anekdotes en verassende verhalen voor bij een goed glas wijn. Want we vergeten vaak dat België historisch gezien niet enkel een bierland maar ook een echt wijnland is. 

Van wijnliefhebber voor wijnliefhebbers

Veel boeken over wijn zijn geschreven door kenners voor kenners, waarbij je al heel wat wijncursussen moet gevolgd hebben om het boek überhaupt te begrijpen. Veel mensen drinken graag een goed glas wijn, maar er heerst een soort van schaamte om daar iets over te vertellen, zegt van den Buijs. ‘Dat is jammer, want er zijn heel wat toffe verhalen te vertellen.’ Het boek is dus niet enkel bedoeld voor kenners, maar voor iedereen die graag een goed glas wijn drinkt. 

Van den Buijs is zelf radiomaker en fervent wijnliefhebber. Hij rolde per toeval in de wijnwereld uit een zekere interesse, zonder daar professioneel mee bezig te zijn geweest. ‘Als journalist gaat het vaak over storytelling en daar kan de klassieke wijnwereld nog heel wat stappen in zetten.’ 

Wijn doorheen de geschiedenis 

Waar komt onze fascinatie voor wijn vandaan? Al tijdens de prehistorie plukten onze voorouders druiven om in een soort van roes te komen door de alcohol geproduceerd door de gisting. Wijn is dus niet nieuw en heeft altijd een mythische status gehad. Wijn was iets onvatbaars, want de prehistorische mens begreep nog niet dat gisting alcohol produceert.

Er is een reden waarom de Grieken en de Romeinen heel wat feesten organiseerden rond wijn, zegt van den Buijs. De mens leefde lang in een tijd waar er als drank enkel water — dat dan nog vaak vervuild was — en melk ter beschikking was. Wijn was dan het enige alternatief. ‘Ook nu heerst er nog iets sacraals rond het kiezen, proeven en drinken van wijn.’ 

Geld, macht en natuur 

Geld en macht zijn een onlosmakelijk onderdeel van de wijnwereld. Wijn is business, en mensen onderschatten hoe groot het verschil is tussen het businessmodel van een kleine wijnboer en dat van de grote spelers die we in de supermarkt vinden. De kleine wijnboer is bovendien ook veel meer afhankelijk van een gunstig klimaat- en weermodel, aangezien één enkele vorstperiode hun oogst voor een heel jaar kan doen mislukken. Wijn is verder ook prestige: het is geen toeval dat wereldsterren als Brad Pitt en Sting zich bezig gaan houden met het produceren van de godendrank. ‘Prestige, geld, macht en wijn; het is allemaal verweven met elkaar.’  

Het verhaal van de druifluis 

Eén van de verhalen die van den Buijs zelf het meest spraakmakend vindt, is het verhaal van de druifluis. Midden 19de eeuw richtte dit kleine beestje, dat toen zelfs nog niet ontdekt was, gigantische schade aan. Het was bijna zover gekomen dat er geen enkele wijnrank, en dus bijgevolg geen enkele fles wijn, meer zou over zijn. Decennialang waren wijnmakers radeloos, tot de druifluis als oorzaak van het probleem werd ontdekt. Het kleine diertje is oorspronkelijk afkomstig uit Amerika, waar de wijnranken resistent waren tegen de druifluis, in tegenstelling tot hun Europese tegenhangers. Door de mondialisering vond het beestje zijn weg richting onze streken en werden Europese wijnmakers gedwongen om een andere soort van wijnrank aan te planten. Dit leidde tot grote veranderingen in de wijngaarden en bijgevolg in de drank die werd geproduceerd. ‘Door deze gebeurtenis is bijvoorbeeld de cava ontstaan.’  

Koop het boek
Posted on by

Isabel De Clercq: ‘Schrijven als therapie om alledaagse dingen kleur te geven’

[podcast_subscribe id=”4645″]

Na Gekruld, dat in eigen beheer werd uitgebracht, brengt Isabel De Clercq een tweede verhalenbundel uit getiteld Sproet. In haar boek schrijft ze intrigerende verhalen over banale en niet-banale gebeurtenissen in haar leven die ze omtovert tot virtuoze pareltjes of hilarische filmscènes. Haar verhalen geven kleur aan de alledaagsheid van het bestaan en iedere emotie komt aan bod bij het lezen van het boek. Soms kan je niet anders dan lachen, bij anderen krijg je tranen in de ogen, maar wat vaststaat is dat ieder verhaal diep kan ontroeren. 

Inspiratie voor verhalen 

Wie het boek leest, kan niet anders dan zich afvragen waar De Clercq de inspiratie haalt om dergelijke stukken te schrijven. Heel wat kunstenaars, artiesten en schrijvers hebben een muze bij wie ze de mosterd halen, De Clerq spreekt liever over haar eigen Jezusfiguur die op haar pad kwam. Tijdens de ramadan van 2016 ontmoette De Clerq per toeval Omar via sociale media. Het is hij die bij haar het zaadje plantte om een eerste boek te schrijven. Toen was het begonnen en kreeg ik de smaak te pakken, zegt De Clercq. ‘Ik kijk wat er rond mij gebeurt en verhef die alledaagsheid tot schoonheid en kleine filmscènes.’ Wie die blik op het leven heeft, beleeft alles intenser. 

Door de aandacht voor details worden de verhalen in het boek heel tastbaar en vooral herkenbaar. Die feedback krijgt De Clercq van heel wat lezers, wat haar enigszins verbaast aangezien de verhalen heel persoonlijk zijn. ‘Als mens denken wij vaak dat onze levensloop uniek is, maar het feit dat mijn verhalen voor velen zo herkenbaar zijn toont juist aan dat wij allemaal vaak dezelfde dingen tegenkomen en beleven.’ Het gaat over verdriet om kinderen, teleurstellingen in relaties, het ouderschap en nog veel meer. Dat zijn universele dingen waar iedereen zich wel deels in kan vinden. 

Kleur aan het leven

Alledaagse dingen worden vaak als grijs en grauw gezien. De kijk op het leven die De Clercq heeft, en ook weergeeft in haar boek, geven juist kleur aan die anders zo grijze alledaagse dingen. Wie rondom zich kijkt kan heel veel schoonheid zien in heel gewone dingen die op het eerste zicht niet zo interessant lijken. Schrijven werkt voor De Clercq therapeutisch, ook wanneer ze zich slecht voelt en negatieve emoties ervaart zal ze proberen dit in iets positiefs te draaien. Zo geeft ze zelfs kleur aan donkere gedachten en emoties. 

Het doel van het boek is het geven van een esthetische ervaring aan de lezer. Ieder verhaal maakt emoties los en zorgt voor een rollercoaster die gaat van schaterlachen tot tranen in de ogen. 

De kunst van het raken 

Sproet kan onder de categorie kunst geplaatst worden, juist omdat het emotioneel tot mensen doordringt. Kunst wordt echter door iedereen anders ervaren, en dat is ook bij dit boek niet anders. Er is bijvoorbeeld de laag van het frivole in het boek, die naar voor komt in de tussentittels, maar er is ook de laag van de erotiek en de langzaamheid. Luckas Vander Taelen schreef het volgende over Sproet: ‘Isabel De Clercq haar stukjes zijn soms zo verrassend kort dat je dubbel zoveel tijd nodig hebt om ze te laten bezinken. Je herleest ze nog eens en pas na een derde keer begrijp je waarom ze je zo ontroerd hebben. Soms kan je niet anders dan lachen, bij andere krijg je tranen in de ogen. Als je Sproet neerlegt, heb je meteen zin om het opnieuw te lezen.’ Deze quote vat helemaal samen hoe het boek bij iedere lezer iets losmaakt. 

Koop het boek
Posted on by

Marc Fransen: ‘Antwerpenaren hebben terecht een chauvinistische houding’

[podcast_subscribe id=”4645″]

‘De Antwerpenaar houdt van zijn stad tot in het diepste van zijn ziel… en uit de grond van zijn hart verwenst hij haar soms.’ Zo begint voormalig ATV-anker Marc Fransen de inleiding van zijn boek Tot in den Draai, een  lees- en luisterboek dat in geschreven en gesproken woord de ziel van de Antwerpenaar onthult. En daarmee is al veel gezegd: als er kritiek moet worden gegeven op Antwerpen, dan zal de Antwerpenaar dat zelf wel doen. In de eigen wereldtaal, het plat Antwerps, schrijft Fransen slechts bij momenten, maar verder ademt zijn boek alles uit wat een Antwerpenaar is en soms ook niet is. 

Antwaarps, een wereldtaal

De as waarrond de wereld draait, loopt los door ’t Stad. Antwerpenaren noemen hun dialect rotsvast een wereldtaal, daar is iedere Antwerpenaar van overtuigd. ‘Het Antwerps heeft zoveel schone klanken dat ze letters tekort komen in het alfabet.’ Door wie niet het voorrecht heeft als sinjoor geboren te zijn, wordt dit al snel weggezet als dikke-nek-chauvinisme, maar wat weinig mensen weten is dat het Antwerps in de 16de eeuw ook effectief een wereldtaal was. En het zijn niet alleen de Antwerpenaren die dit beweren. Door de Antwerpse haven trokken burgers naar de stad om er handel te drijven wat van Antwerpen de middeleeuwse place to be maakte. Antwerps werd een wereldtaal, gesproken door iedereen die van enig belang was in die tijd. Het was de standaardtaal van de 16de eeuw, benadrukt Fransen.

Antwerpse vertelselkes

De verhalen die in het boek staan worden al vele langer door Fransen verteld. Vier jaar geleden nam Fransen afscheid van zijn werk bij ATV. Het journalistieke en objectieve verhaal was uitverteld. Niet veel later begon het toch weer te kriebelen en begon hij verhaaltjes te vertellen over zijn stad op het al even Antwerpse Radio Minerva. Die verhaaltjes zijn nostalgisch en humoristisch van aard en worden nu dus gebundeld in zijn boek. ‘Er gaat geen week voorbij dat ik geen inspiratie heb, soms is een opmerking of woordspeling voldoende om een verhaaltje te maken.’ 

Het boek gaat dus niet over het Antwerpse dialect op zich, maar vertelt wel op een ludieke manier verhalen over de stad. Ook mensen die niet van Antwerpen zijn maar wel de ziel van de stad willen ontdekken vinden inspiratie in dit boek. 

Antwerps chauvinisme 

Mensen van buiten Antwerpen, of van de parking zoals Antwerpenaren zeggen, vinden de mensen van ’t Stad vaak chauvinistisch, of zeg zelfs maar arrogant. Volgens Fransen is die Antwerpse arrogantie terecht. ‘Alles wat goed of slecht is in Vlaanderen heeft altijd een oorsprong in Antwerpen.’ Daarnaast is de arrogante houding ook iets wat Antwerpenaren doorheen de geschiedenis hebben gekweekt. Ze moesten zich wel groot houden want iedereen wou naar ’t Stad komen, zegt Fransen. ‘Antwerpenaren werden overrompeld door andere culturen en talen, vandaar de patriottische attitude.’  

Buitenstaanders mogen Antwerpenaren dan wel dikke nekken vinden, ze beschikken ook over een grote dosis zelfspot. Antwerpenaren hebben als het moet kritiek op hun eigen stad, maar buitenstaanders moeten die kritiek niet leveren. 

Wie is er van ’t Stad?

Het gebied dat Antwerpen bestrijkt, varieert doorheen de geschiedenis. Wie mag er zich dus Antwerpenaar noemen en wie niet? Volgens Fransen mag iedereen die de stad een warm hart toedraagt zich Antwerpenaar noemen. Je moet wel in de buurt wonen of werken, maar je moet er dus niet noodzakelijk geboren zijn om jezelf een trotse Antwerpenaar te noemen. Tom Lanoye zei ooit, Antwerpen is een moeilijk lief, maar dat maakt het juist interessant. Iemand die moeilijk is, is interessanter dan iemand die over zich heen laat lopen, zegt Fransen.

Koop het boek
Posted on by

Luckas Vander Taelen: ‘We moeten onze geschiedenis kennen en doorgeven’

[podcast_subscribe id=”4645″]

Toeval bestaat niet. Of toch wel? In zijn nieuwe boek Achille vertelt Luckas Vander Taelen over zijn bijzondere ontstaansgeschiedenis aan de hand van brieven die zijn grootvader in de loopgraven schreef tijdens de Eerste Wereldoorlog. Vijftien miljoen soldaten en burgers verloren hun leven tijdens de oorlog, maar Luckas Vander Taelen kreeg er het zijne cadeau, weliswaar veertig jaar na de wapenstilstand. Als de jaren tussen 1914 en 1918 banale vredesjaren waren geweest, dan was zijn grootvader Achille nooit naar Engeland gegaan. Dan had hij daar nooit Joséphine, de vrouw van zijn leven, leren kennen. Hun wegen zouden elkaar nooit gekruist hebben en dan was Luckas Vander Taelen er nooit geweest. Zonder toeval had hij nooit bestaan. 

Persoonlijke oorlogsverhalen 

Over de wereldoorlogen is al veel geschreven. Sommige lezers zullen zich dus ongetwijfeld afvragen wat dit boek onderscheidt van alle anderen. Mensen beseffen niet dat het Belgische leger een van de weinige legers was waarvan de soldaten niet naar huis konden schrijven. Franse en Engelse soldaten konden brieven schrijven, maar door de Duitse bezetting tot aan de IJzer was dit voor Belgische soldaten onmogelijk. De post functioneerde niet, dus soldaten ontvingen ook geen enkele brief. ‘Mijn grootvader Achille had het geluk dat zijn broer was afgekeurd voor verdere legerdienst en in Engeland belandde,’ zegt Vander Taelen. ‘Hij kon dus brieven sturen naar zijn broer in Engeland en van hem ook brieven ontvangen.’ Dit gebeurde praktisch elke dag en hun correspondentie werd ook goed bewaard.   

Het verhaal is heel persoonlijk, waardoor het ook een impact heeft op de kijk van Vander Taelen op de Grote Oorlog. ‘Dat de oorlog vreselijk was, dat weten we, maar het lezen van de brieven heeft me toch veel bijgebracht.’ Ik weet nu bijvoorbeeld dat het front aan de IJzer heel anders was dan het Franse front en het front rond Ieper, zegt Vander Taelen. ‘Ik ben een gezworen republikein, maar dankzij de brieven heb ik toch een zeker respect gekregen voor Koning Albert I, dankzij wiens wijsheid het Belgische leger niet dezelfde fout heeft gemaakt als het Franse en Engelse leger.’ Zinloze aanvallen vanuit de loopgraven uitvoeren waarbij er dagelijks jonge soldaten sneuvelen heeft het Belgische leger niet gedaan, en dat hebben we te danken aan Albert I.

Het belang van de kijk van veteranen

Na afloop van een oorlog wordt er telkens te weinig geluisterd naar wat veteranen te vertellen hebben, vindt Vander Taelen. Zij hebben de oorlog van dichtbij meegemaakt, maar toch wordt er niet altijd voldoende geluisterd naar hun verhalen. Ze zijn jong, keren terug van het front, trouwen en krijgen kinderen. Maar tot het einde van zijn leven werd Achille geplaagd door nachtmerries en trauma’s, al werd hier niet over gesproken. Vander Taelen wist jarenlang ook niet over het bestaan van de brieven van zijn grootvader. Ondanks de nachtmerries werd de oorlog doodgezwegen in zijn familie, net zoals bij heel veel andere families.  

Door het bestaan van de brieven is de herinnering aan deze vreselijke periode echter niet vergaan. De geschiedenis moet beter gekend zijn en doorgegeven worden van generatie op generatie, vindt Vander Taelen. ‘Ik heb het boek dan ook opgedragen aan mijn kleinkinderen, omdat ik wil vermijden dat de herinneringen aan onze geschiedenis verdwijnen.’ Honderd jaar geleden vertrokken deze jonge mannen vol moed naar het front, met de gedachte dat ze de Duitsers snel zouden terugdringen. De realiteit bleek anders en jonge mannen zoals Achille zagen heel wat vrienden sneuvelen. Dat kan niet anders dan voor blijvende trauma’s zorgen. 

De oorlog in Oekraïne

In onze streken lijkt een oorlog een ver-van-ons-bed show, maar in Oekraïne is het bittere realiteit. Op dit moment vechten jonge Oekraïense mannen voor hun vaderland in een loopgravenoorlog. De oorlogsvoering mag dan wel veranderd zijn ten opzichte van honderd jaar geleden, er sterven net zoals tijdens de Eerste Wereldoorlog heel veel jonge mannen aan het front. Uit documentatie en bewaarde briefwisselingen blijkt dat heel wat jonge soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog zich afvroegen wat ze eigenlijk in de oorlog deden. Dagelijks zagen ze hun kameraden voor hun ogen sterven en velen zagen op die momenten het nut niet meer in van de oorlogsvoering. Dat gevoel zal op dit moment ook aanwezig zijn bij de Russische en Oekraïense soldaten, denkt Vander Taelen. ‘Wie weet worden hun brieven ook bewaard en zal er ooit een kleinzoon daar een boek over schrijven.’

Koop het boek
Posted on by

Erik De Bruyn: ‘Kritiek op woke mag geen monopolie rechterzijde worden’

[podcast_subscribe id=”4645″]

In zijn boek Levenslang Links blikt Erik De Bruyn terug op zijn politieke leven en stelt hij vragen bij de toegankelijkheid van de politiek en het functioneren van de democratie. In 2007 verraste hij vriend en vijand door een derde van de stemmen te halen in de voorzittersverkiezingen van sp.a. Zo belande hij in de nationale politiek. In Levenslang Links beschrijft hij het proces waarin hij afscheid nam van zijn communistische jeugdidealen en zicht vastrijdt in de meedogenloze logica van een machtspartij die geen dissidentie verdraagt. In deze podcast geeft hij meer uitleg over zijn boek en wijst hij ons op het feit dat een gebrek aan burgerschap en verantwoordelijkheidszin onze redding in de weg dreigen te staan. 

De keuze voor het communisme 

Het boek gaat over meer dan het verhaal van Erik De Bruyn, het gaat over een hele generatie – zij die in de jaren zeventig tieners waren. ‘Mijn generatie is in een heel gepriviligeerde periode op de wereld gezet, in die zin dat we het toppunt van de welvaartsstaat beleefden.’ Er was ontzettend veel mogelijk in die tijd en het was een heel optimistische periode. De problemen waarmee wij als kritische jongeren werden geconfronteerd waren de problemen van de derde wereld, een ver-van-mijn-bedschow dus,’ zegt De Bruyn. ‘De oorlogen in Afrika, in Vietnam en de honger in de wereld waren internationale vraagstukken en hadden geen weerslag op ons eigen persoonlijke leven.’ Tieners in de jaren zeventig waren de generatie die in de slagschaduw van mei ’68 leefden en dus volgden op de generatie jongeren die vragen bij het kapitalisme stelden. Het antwoord daarop was het communisme. Via jongerenverenigingen en scholen waren er voldoende kanalen aanwezig om kennis te maken met die ideologie. Het communisme was zeker niet dé dominante politieke stroming onder jongeren, maar het was wel een belangrijke subcultuur,’ benadrukt De Bruyn. 

In de huidige tijdgeest de keuze maken voor het communisme is minder evident. Het communisme wordt beschouwd als een politiek experiment dat op grote schaal gefaald heeft. Het communistisch gedachtegoed staat momenteel in een negatief daglicht waardoor ik er op die manier niet meer door geïnspireerd zou geraakt zijn,’ zegt De Bruyn. ‘Al sluit ik niet uit dat wanneer ik vandaag 18 jaar zou zijn ik nog steeds geïnspireerd zou worden door de achterliggende gedachte van het communisme. Niet door de politieke praktijk van het communisme maar wel door het marxistische gedachtegoed.’ 

Ideologische starheid 

Door de jaren heen stapte De Bruyn deels af van zijn communistische gedachtegoed en werd hij meer genuanceerd links. ‘Een zekere dosis ideologie is nodig maar het moet goed gedoseerd worden,’ benadrukt De Bruyn. ‘Ideologie is een beetje zoals zout op je eten, een beetje is nodig en gezond maar te veel is schadelijk en toxisch.’ In de loop van de jaren negentig drong De Bruyn de ideologische starheid bij zichzelf terug en keek hij met een meer genuanceerde blik naar het communisme. Vervolgens gooide hij zich op de partijpolitiek, maar ook daar werd hij al snel geconfronteerd met grenzen. Zijn boek is dan ook een boodschap aan jonge mensen om zichzelf niet uitsluitend te laten leiden door ideologie. ‘De woke-beweging is zo een voobeeld, op de achtergrond spelen er toxische ideologische concepten.’   

Sociaal-democratie en de weg naar links 

In een sociaaldemocratisch partijprogramma zijn er altijd een aantal pijlers van belang. Enerzijds is er het sociaal-economische aspect, en langs de andere kant het etische en het culturele. ‘De core business van de sociaaldemocratie moet op het sociaal-economische blijven liggen.’ Socialisten moeten een duidelijk links profiel blijven hanteren in dat domein. Zo is De Bruyn van mening dat de energiesector in handen moet zijn van de overheid. ‘Energie is te belangrijk om te laten afhangen van private investeringen.’ Op het ethische vlak ziet De Bruyn raakvlakken met de liberalen. Wanneer het bijvoorbeeld gaat over soepelere regels voor euthanasie zit de sociaaldemocratie vaak op één lijn met de liberalen. Op cultureel vlak is de sociaaldemocratie helemaal doorgeschoten naar links tot extreemlinks, benadrukt De Bruyn. ‘Ik zie gelijkenissen tussen het Stalinisme en het postmodernisme in de vorm van de woke-beweging.’ Als sociaaldemocraten mogen we daar gerust wat afstand van nemen zonder dat we het verwijt moeten krijgen dat we aan het verrechtsen zijn,’ zegt De Bruyn. De kritiek op de woke-beweging mag geen monopolie van rechts worden. Kritiek vanuit de linkerzijde blijft daarom van groot belang. ‘Woke kan gevaarlijk zijn, zelfs voor links.’ 

Koop het boek met 10% luisterkorting
Posted on by

Over Antwerpen, het Antwerps, de Antwerpenaren en het Antwerpgevoel

[podcast_subscribe id=”4645″]

© 2022 An Clapdorp

Bieke Ilegems, wereldbekend in Antwerpen en op de parking, sprak met vijf BA’s over Antwerpen, het Antwerps, de Antwerpenaren en het Antwerpgevoel. Wat betekent het om Antwerpenaar te zijn? Wanneer ben je Antwerpenaar en wie mag zich Antwerpenaar noemen? Wat doet ’t Stad met een mens? En wie spreekt er nog écht Antwerps.

Deelnemers van het panel? Gids der gidsen Tanguy Ottomer, acteur Ivan Pecnik, romancier-columnist Guillaume Van der Stighelen, havenschepen Annick De Ridder, auteur en oud-ATV-nieuwsanker Marc Fransen. Vijf (plus één, de moderator zelf) notoire Antwerpenaren met een groot hart voor hun stad.

Bieke vroeg hen elk naar hun favoriete Antwerpse woord. Het resultaat?

  • Annick De Ridder: ‘masjoefel’
  • Guillaume Van der Stighelen: ’schiefzeiker’
  • Marc Fransen: ‘mokke’, en de uitdrukking ‘ik zien aa gère’
  • Tanguy Ottomer: ‘zweten gelijk een hoer in een kaark’
  • Ivan Pecnik: ‘foefelaar’
  • Bieke Ilegems: ‘de berichte’

Wat dat allemaal betekent, en waarom Antwerpenaren zo… Antwerps zijn, u hoort het in deze podcast, een live opname van de boekvoorstelling van Marc Fransens boek Tot in den Draai op 1 december in het café van de Antwerpse Brouw Compagnie, waar het Seefbier wordt gebrouwen.
Het was een gezellige avond. En auteur Marc Fransen sloot af met een ‘vertelsel’, zoals hij er 35 bundelde in zijn lees- en luisterboek Tot in den Draai.

Koop het boek
Posted on by

Sarah De Vlam: ‘Beleving van het Catalaanse onderbuikgevoel’

[podcast_subscribe id=”4645″]

Op 27 oktober 2017 riep Catalonië de onafhankelijkheid uit, waarmee het zich probeerde af te scheiden van de moederstaat Spanje. In het onafhankelijkheidsreferendum van 1 oktober datzelfde jaar, dat onwettig werd bevonden door het Spaanse grondwettelijke hof, stemde maar liefst 90% van de deelnemende Catalanen voor onafhankelijkheid. Al moet hier wel bij verteld worden dat minder dan de helft van de Catalanen naar de stembus trok. De Spaanse regering was niet opgezet met de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Catalonië en reageerde met harde hand. Dialoog tussen de Catalaanse separatisten en de regering in Madrid over de onafhankelijke Republiek blijft moeilijk, en ondertussen kijkt de Europese Unie de andere kant uit. In haar nieuwe boek Het Catalaanse labyrint neemt Sarah De Vlam, historicus en Catalaans in haar huidige habitat, u mee in het Catalaanse onderbuikgevoel. 

Het Catalaanse gevoel van identiteit 

Het gevoel van een eigen Catalaans identiteit en het daaropvolgende onafhankelijkheidsstreven is iets dat diepgeworteld zit. Het is een permanent sluimerend gevoel sinds het einde van de 19de eeuw, toen het Catalaanse nationalisme is ontstaan, zegt De Vlam. ‘Het is een vorm van cultuurnationalisme, dus het recupereren van de eigen taal, literatuur en cultuur.’ In de loop van de 20ste eeuw ontwikkelde dit cultuurnationalisme zich tot een ruimer politiek bewustzijn, waarna het onafhankelijkheidsgevoel alleen maar sterker werd. Het gevoel van Catalaan-zijn is al heel lang aanwezig en het oorspronkelijke idee dat deze eigen identiteit binnen Spanje kan bestaan, is de voorbije decennia geëvolueerd naar een verlangen naar het creëren van een onafhankelijke republiek. 

Het referendum in 2017 had hèt moment moeten worden voor de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging. Ze hebben dit ook geprobeerd door tegen de letter van de Spaanse grondwet in het referendum toch te laten doorgaan. Het momentum is nu echter volledig voorbij omdat de drie onafhankelijkheidspartijen momenteel ook met elkaar in de clinch liggen over de verdere stappen richting een Catalaanse republiek, zegt De Vlam. ‘De droom over onafhankelijkheid is niet vergaan, maar ze zitten niet langer op één lijn over hoe dit realiteit kan worden.’ 

Komt er nog een kans?

De Vlam twijfelt niet aan het feit dat het referendum in 2017 een enorm krachtig signaal was, ook richting de internationale gemeenschap, maar het is duidelijk dat Europa de Spaanse kaart heeft getrokken. Het is dus een groot vraagteken of er überhaupt ooit wel een Catalaanse republiek zou gekomen zijn. De medestanders van Carles Puigdemont, de voormalige president van de regionale Catalaanse regering, houden vast aan de uitslag van het referendum van 2017, terwijl de linkse Republikeinen de dialoog willen aangaan met de Spaanse regering in een poging een breder draagvlak te vinden voor Catalaanse onafhankelijkheid.  

Er is enerzijds een sterk links-progressieve kant aan het Catalaanse onafhankelijkheidsstreven, maar anderzijds ook een meer conservatieve, behoudsgezinde kant. De linkerzijde stelt zich vooral progressief op binnen de ethische kwesties, al mag dit niet verward worden met de sociaaleconomische agenda. 

Oog voor nieuwe thema’s

Tot 2017 was er in Catalonië enkel oog voor het onafhankelijkheidsstreven, terwijl de Catalaanse regering nu een ruimere kijk biedt op de samenleving en ook oog heeft voor andere maatschappelijke uitdagingen. De linkse republikeinen zijn nu aan de macht in Catalonië en varen de koers van dialoog in plaats van die van een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring. ‘Dat is een groot verschil met de periode vlak voor en na het referendum, waarbij er tussen de Spaanse en Catalaanse regering geen dialoog mogelijk was.’

De meningen in Catalonië over de gang van zaken zijn verdeeld. Sommigen zijn van mening dat het momentum in feite geen echt momentum was, terwijl anderen vinden dat Catalonië veel verder had moeten gaan in het onafhankelijkheidsstreven. Recent verschijnen er steeds meer kritische artikels in de pers over wat er de afgelopen tien jaar is gebeurd, en die kritische stem was heel lang afwezig. Madrid heeft het Catalaanse onafhankelijkheidsstreven onder een stolp gekregen, en die stolp lijkt niet meteen weer te verdwijnen. 

Posted on by

Bart De Wever verwelkomt ‘Tot in den draai’

Beste Marc,

Geachte dames en heren

Bart De Wever speecht Tot in den Draai
Burgemeester Bart De Wever

Omdat Marc als gewezen leerkracht Nederlands en minnaar van de Antwerpse volkstaal altijd graag te midden de klanken van zijn moedertaal vertoeft, zal ik maar meteen met de deur in huis vallen:

Omnia mutantur, nihil interit.

Ik zie sommigen onder u met de ogen draaien. Daar is hij weer met zijn Latijn. Maar tot de achttiende eeuw zou iedereen in een achtbaar publiek zoals uzelf die woorden uitstekend begrepen hebben. Voor het gemak zal ik ze even vertalen:

Alles verandert, niets gaat ten onder.

Het zijn de woorden van Ovidius. Ze klinken zwaar. Maar de dichter verklaart zich nader:

Utque novis facilis signatur cera figuris, nec manet ut fuerat, nec formam servat eandem, sed tamen ipsa eadem est.

Brievenwas krijgt steeds nieuwe zegels. Ze blijft niet hetzelfde en behoudt haar vorm niet, maar het blijft nog altijd gewoon brievenwas. 

Taal verandert

Taal verandert. Dat weet Marc als geen ander. Gevraagd hoe hij de overlevingskansen van het Aantwaarps inschat, antwoordde hij ooit eerlijk: “Niet. Het gaat eruit. Als mijn generatie weg is, is het Antwerps ook voorgoed verdwenen.”

Ik wil daar toch een kanttekening bij maken. Taal verandert inderdaad voortdurend. Ze sterft niet zomaar uit met een generatie. De rijke anekdotes uit het verleden blijven ook herkenbaar. 

Denk aan de keer dat een journalist bij de opening van de Scheldetunnels aan Huysmans vroeg hoe “tunnel” moest uitgesproken worden. Als tunnel of tunnél. De journalist wilde natuurlijk de draak steken met de Antwerpse accentkeuzes. U weet wel: het is niet de Frankrijklei maar de Frankrijklei, een eigenaardigheid die misschien zelfs nog van de Spaanse overheersing afkomstig is. Welnu, Camille Huysmans liet zich niet zomaar van zijn stuk brengen. De stoutmoedige journalist kreeg het droge antwoord: “Beste man, wat zegt gij? Pummel of pummél?”

Met het Antwerps wordt gelachen, en dat is de beste manier om het Antwerps levendig te houden. Zelfs een Limburgse Brusselaar als Camille Huysmans kon volbloed Antwerpenaar worden en de finesses begrijpen van de Antwerpse spraak – of moet ik grootspraak zeggen?.

Jarenlange zoektocht naar anekdotes

Tot in den draai is het resultaat van Marcs jarenlange zoektocht naar anekdotes voor zijn vertellingen op Radio Minerva. Marc heeft namelijk geen zittend gat. Hij kon niet alleen leerkracht, acteur, nieuwsanker, presentator, regisseur en zanger zijn. Hij moest ook in alles zijn volkstaal eren. Als Grungblaver, en als schrijver van dit boek.

We zouden daaruit kunnen afleiden dat het toch nog goed is gekomen met de man die in 1989, aan het begin van zijn rijke carrière, in een Wilrijks toneelgezelschap nog een gladde playboy speelde met maar liefst drie aanhoudsters. 

Van 1998 tot 2018 blies hij als ATV-nieuwsanker zonder schroom het aloude Algemeen Beschaafd Nederlandsch – u hoor de “sch” in Nederlands misschien – menig Antwerpse huiskamer in. Hij deed dat kennelijk zelfs terwijl Jo De Poorter een hand op zijn been legde om hem in de war te brengen. Marc, het is nooit te laat om daar klacht over in te dienen. Ge moet zo’n gedrag niet goedpraten.

Niks mis met ABN

Met ABN was niets mis. Een standaardtaal verheft. Vlaanderen had dat bij uitstek ook nodig. 

Onze taal werd tot diep in de twintigste eeuw vernederd. In de gemeenteraadszaal hiertegenover werd tot in de jaren twintig Frans gesproken.

Maar ABN mist uiteraard de couleur locale die een gemeenschap warm houdt. Taal verbindt, maar elke taal op haar manier. Het Nederlands is de taal om elkaar te begrijpen. Het Antwerps is de taal om elkaar aan te voelen, om te zwanzen, om te beminnen. Als een standaardtaal onderwijs en overheid beheerst, vertoeft de volkstaal in het rijk van de vriendschap en de liefde.

Met dat verschil is niets mis, en dat zal ook niet verdwijnen. We zijn allemaal kinderen van onze ouders. We zijn onze ouders niet, maar we blijven wel hun kinderen. Het Antwerps van mijn ouders is niet mijn Antwerps en dat van mij is niet dat van mijn kinderen. Net zoals de taal van de Strangers niet die van Tourist Le MC is. Maar er leeft altijd een vonk van verder. Daar draagt Tot in den draai toe bij. Een boek met weetjes, mijmeringen en anekdotes voor iedereen die van de volkstaal houdt.

Daar wil ik Marc hartelijk voor bedanken.

Het boek is te koop in onze online winkel
Posted on by

Het Catalaanse Labyrint: nazomerse wandelingen met Sarah

Sarah De Vlam, auteur van Het Catalaanse Labyrint, sprak in de nazomer met Tom Cools van het Vermeylenfonds. Deze drie gesprekken leverden boeiende podcasts op die de beleving van het boek verrijken.

Introductie

Samen met Tom Cools (Vermeylenfonds) duiken we voor de eerste keer in het doolhof. Aan het einde van de wandeling kom je weten waarover dit boek gaat, waarom het geschreven is en… uiteraard, waarom het de moeite waard is het boek te lezen.

Samengevat, in een half uurtje tijd krijg je woord en uitleg bij de achterflap. Een smaakmaker om nog dieper in het doolhof door te dringen.

Inclusie en nationalisme

Of een inclusief objectief zich in het labyrint al dan niet doodloopt op de nationalistische droom, is een belangrijke vraag die De Vlam voorlegt aan professor Ugent Bruno De Wever. In deze podcast laten we Catalonië voor een stuk los, en denken we samen na over een ‘modern’ nationalisme dat het etnische en identitaire van zich af wil schudden zonder identiteit te verliezen. Maar lukt dat wel?

Meertaligheid, identiteit en taalstrijd

In dit gesprek vraagt de auteur aan Luckas Vander Taelen of hij vanuit zijn Brusselse perspectief het licht wil laten schijnen op het tweetalige Catalonië, waarin het Catalaans het meeste prestige heeft, maar tegelijk door slechts een derde van de bevolking wordt ervaren als moedertaal. Voor Luckas is het duidelijk, zo verneem je in deze derde podcast.