Auteur: furora
Fotoreportage boekvoorstelling ‘Anarchisme’
Mark Elchardus: Een boek uit bezorgdheid en hoop
Kan je eens bondig zeggen waarom je dit boek hebt geschreven, vroeg mijn uitgever.
Liefdesgedichten worden geboren uit gemis; boeken als dit uit bezorgdheid, maar ook uit het verlangen naar hoop.
Tijdens mijn kinder- en jeugdjaren steeg in Europa de productiviteit per hoofd van de bevolking twee keer zo snel als tijdens de laatste twintig jaren van mijn loopbaan. Waarom kunnen wij de grote technologische vooruitgang die we dagelijks ervaren niet meer vertalen in economische winst, in de mogelijkheid meer welvaart te produceren met de dezelfde werktijd, of evenveel welvaart met minder werktijd?
Toen ik voor de eerste keer ging stemmen, in 1965, trok gemiddeld 80 procent van de kiezers in de verschillende Europese landen naar de stembus; vandaag doet iets minder dan 65 procent dat nog. Meer dan zes op de tien Europeanen is van oordeel dat traditionele partijen en politiek niets geven om gewone mensen. In België vindt een kiezer op twee dat stemmen geen zin meer heeft.
Thuis voelen
Tijdens mijn jeugd heb ik dat nooit gehoord, maar nu stemt driekwart van onze medeburgers in met de uitspraak ‘in dit land voelt men zich niet meer thuis zoals voorheen.’ Dat gevoel is bovenal het gevolg van immigratie. Een meerderheid van de inwoners van België, zoals van haast alle Europese landen, stelt dat immigratie hun land verandert op een manier die hen niet zint.
De immigranten en hun afstammelingen voelen zich al evenmin thuis. Acht op de tien Belgische moslims klaagt dat ze na al die tijd nog steeds worden beschouwd als vreemden. Zes op de tien zegt angst te hebben van de haat die zij ervaren. We werden niet alleen een diep verdeelde, maar een pijnlijk verdeelde samenleving. En die verdeeldheid zorgt voor wrange politiek. Politieke tegenstanders worden steeds minder mensen met een ander standpunt, steeds meer moreel verwerpelijke wezens.
Zelfs ons verleden is niet meer veilig. Om de haverklap stuit ik op teksten die ons gedeeld verleden herleiden tot racisme, kolonialisme, onderdrukking, homofobie, kortom tot alles wat datzelfde verleden ons nu net geleerd heeft af te keuren. Hoe nefast is het effect daarvan niet op mensen die hier relatief nieuw zijn, voor wie dat verleden minder doorleefd is? Boeken worden nog niet letterlijk verbrand, maar ‘men haalt er wel veel uit de rekken.’ Jihadisten gaan op die manier om met de getuigen van andere opvattingen dan de hunne. Wij doen dat niet. Het werd hier althans sinds de jaren dertig niet meer gedaan.
Schaamteloos optimistisch
Kortom, het boek is geboren uit de zorg dat onze economie faalt, onze democratie verschrompelt, onze gemeenschap verbrokkelt en dat er al te veel pogingen zijn om ons af te snijden van het verleden dat ons heeft gemaakt tot wat we zijn. En ‘wat wij zijn’ is nu net ons houvast. Het is wat ons hoop geeft. Daarom heb ik een schaamteloos optimistisch boek geschreven. De oorzaken van onze problemen zijn duidelijk en er is een stevig draagvlak voor de oplossingen. Vandaar de titel Reset: laten we, steunend op het verleden dat hier werd gemaakt weer een hoge vlucht nemen, ver boven alles wat ons probeert neer te halen en te verdelen. Het kan.
Duitse jeugd schudt politieke kaarten
Blijkbaar wil de Duitse jeugd verandering. Van de ‘Erstwähler’, degenen die voor het eerst mochten gaan stemmen, koos 23% voor Bündnis 90/Grüne (de Groenen) en evenveel voor de liberalen van de FDP. De sociaaldemocraten van de SPD vielen slechts bij 15% van de jonge kiezers in de smaak, de ‘Union’ van de christendemocratische CDU en CSU nauwelijks bij 10%.
Overwinning conceptpartijen
Grüne en FDP zijn ‘conceptpartijen’ die op basis van een bepaald concept of ‘issue’, respectievelijk klimaatbescherming en vrijheid, een bepaald segment van de bevolking aanspreken. De christendemocraten en de sociaaldemocraten richten zich als ‘volkspartijen’ tot alle klassen. Met het begrip ‘volkspartij’ is ook een grote aanhang van tussen 30% en 40% verbonden.
Dat was weleer. SPD en ‘Union’ zijn de laatste decennia beginnen afkalven. De SPD sleepte in deze Bondsdagverkiezingen 25,7 % uit de brand (weliswaar + 5,2% vergeleken met 2017), terwijl de ‘Union’ met 24,1% een verlies van 8,9% boekte tegenover vier jaar geleden. De Groenen behaalden met 14,8% hun beste resultaat ooit, en de liberalen 11%.
Rolf Mützenich, de kersverse fractievoorzitter van de SPD, spotte dat de ene of de andere in ‘beide kleine partijen’ al begint te fantaseren ‘waar hij in de regering en op welke stoel kan plaats nemen’. Inderdaad zijn ze numeriek nog altijd kleiner dan SPD en CDU/CSU, maar zo voelen ze zich niet. Beide weten zich verzekerd van deelname aan een toekomstige coalitie. Ofwel met de sociaaldemocraten – het zogenaamde ‘stoplicht’, de ‘Ampel’ van SPD (rood), geel (FDP), groen – ofwel met de christendemocraten – de zogenaamde Jamaicacoalitie van CDU/CSU (zwart), geel, groen.
‘Cultureel oudbakken’
De spottende opmerkingen van de sociaaldemocraat Mützenich verraden dat de (niet meer zo grote) volkspartijen ‘cultureel oudbakken’ zijn, zoals FDP-voorzitter Christian Lindner opmerkte. FDP-vicevoorzitter Johannes Vogel was nog duidelijker: ‘We zijn in een nieuw systeem met vier middelgrote partijen aangekomen’ en er is een ‘nieuwe politieke modus nodig die niet enkel op zicht vaart, maar ook weer in decennia denkt en gelooft een grote worp voor het land aan te kunnen.’
Aan die uitspraak van Vogel kunnen twee belangrijke vaststellingen worden afgelezen. Ten eerste is het niet meer de SPD of de CDU/CSU die de touwtjes in handen heeft, maar is er een omgekeerde beweging bezig waarbij de middelgrote partijen groenen en liberalen bepalen welk boegbeeld van de volkspartijen uiteindelijk bondskanselier zal worden. Ten tweede heeft Duitsland nood aan een vernieuwing zoals die uit het stemgedrag voor de ‘conceptpartijen’ zou moeten blijken. De volkspartijen zijn logge tankers die maar langzaam vooruit varen en moeilijk wendbaar zijn, Grüne en FDP kunnen er meer vaart achter zetten. Zij steken dan ook de voelhorens uit naar elkaar vanuit het verlangen mee te regeren en vanuit het besef dat ze best samen uitzoeken welke van de ‘grote’ tankers ze willen loodsen.
Versnipperd landschap
De coronapandemie heeft ongetwijfeld het stemresultaat mee bepaald. Bondskanselier Angela Merkel (CDU) heeft niet altijd zo een duidelijke koers gevaren; de politiek van Armin Laschet, de kandidaat-kanselier van haar partij, leek vaak een pak van hetzelfde laken.
De belangstelling voor het klimaat was ietwat ondergesneeuwd, wat – behalve de misstappen van kandidaat-kanselier Annalena Baerbock – de Groenen uiteindelijk toch minder opleverde dan wat de opiniepeilingen met gemiddeld 23% hadden voorgespiegeld. Daartegenover stond dat het sociale weer meer op de voorgrond trad. Toch blijkt uit exitpolls dat de winst voor de SPD niet zozeer voortkomt uit vertrouwen in de partij dan wel in haar kandidaat-kanselier Olaf Scholz. Lindner (FDP) wist de kiezers dan weer te bekoren met zijn hameren op het belang van vrijheid en grondrechten. In tijden waarin de coronamaatregelen wegen op de bevolking, raakte hij er een gevoelige snaar mee.
De radicalen van links en rechts, respectievelijk Die Linke en Alternative für Deutschland (AfD), tellen niet mee. Die Linke geraakt net niet boven de kiesdrempel van 5% (een verlies van 4,3%), maar komt wel in de Bondsdag omdat ze meer dan drie direct gekozen volksvertegenwoordigers heeft. De AfD zakt van 12,6 naar 10,3%, maar blijft wel sterk in de Oost-Duitse deelstaten. Daar heeft ze Die Linke als protestpartij afgelost. Regeren wil niemand met haar. Ook ‘de anderen’, het bonte geheel van partijen die niet boven de kiesdrempel geraken, klimmen samengeteld van 5,2 naar 8,7%, ook dat een teken aan de wand.
Moeilijke gesprekken
Modernisering, vrijheid, redding van het klimaat, dat is het wat de Duitse kiezers allemaal willen. Sommige dingen lijken in tegenspraak met elkaar. Hoe dat allemaal verzoenen? Hoe het klimaat redden zonder de industrie in gevaar te brengen? Hoe meer investeren zonder de belastingen te verhogen? Welke coalitie wordt het uiteindelijk? Wordt het dan toch een ‘Ampel’ omdat de SPD nu eenmaal de winnaar is (ook al mag ook de tweede, in casu CDU/CSU, in principe ook proberen een coalitie op de been te brengen)? Alles hangt er vanaf of de SPD erin slaagt de FDP en de Groenen voor zich te winnen. Scholz geldt als iemand van de rechtervleugel van de SPD, maar de FDP is beducht voor de radicaallinkse stroming binnen zijn partij. De Groenen zelf vrezen het scenario van ‘Kellner und Koch’, waarbij de SPD de ‘kok’ is en zij als kelner mogen opdraven.
Dirk Rochtus: Duitsers willen verandering
Dirk Rochtus publiceerde in Scherprechters van de Geest een Merkel-essay die beschrijft wat 16 jaar Mutti betekend heeft voor Duitsland. Samen met hem praten we niet alleen over zijn nieuwste boek, maar ook over de resultaten van de Duitse verkiezingen, de tijd van verandering in Duitsland en hun liefde om over alles te debatteren. Een mooie aanvulling voor wie het boek leest.
Fotoreportage boekvoorstelling ‘Scherprechters van de geest’
Pinar Akbas: alle columns gebundeld
Pinar Akbas schrijft al een vijftal jaar columns en opinieteksten over integratie, diversiteit, multicultuur, emancipatie, vrouwenrechten… in Vlaanderen. Sinds deze week heeft ze die teksten gebundeld op pinarakbas.com. In mei 2022 verschijnt haar eerste boek. Bij Ertsberg. Net als in vele van haar columns, brengt Pinar in haar boek een authentiek verhaal, soms gebaseerd op autobiografische elementen, vaak op stille getuigenissen. Maak dus alvast kennis met deze jonge Limburgse auteur op haar fonkelnieuwe site.
Ivan De Vadder: schrijven is bergbeklimmen
Ik zal het maar meteen bekennen. Schrijven is mijn vak niet. Ik ben een tv-journalist. Zet me in een tv-studio, in afwachting van een persconferentie die van start gaat, en stel me vragen. Op die vragen kan ik eindeloos antwoorden blijven geven, puttend uit mijn ervaring. Dát is mijn vak. Of laat me zelf vragen stellen, in de eerste plaats, aan een politicus. Ik zal elke keer een poging blijven doen om die van de platgetreden denkpaden te trekken, in een poging om hem of haar een verhelderende redenering te ontlokken. Dat is mijn vak.
Eenzaamheid van het schrijven
Schrijven is een opgave. Bij elk van mijn boeken stond ik met een goed idee aan de voet van een berg. Het boek uitschrijven vergelijk ik dan ook met het beklimmen van die berg. Waarom ik dan toch schrijf? Omdat het uitzicht altijd het mooiste is op de top van de berg. Hoe moeilijker de opdracht is, hoe groter de beloning wordt. Vergelijk het met de runner’s high die menig loper ervaart als een beloning na een hardloopsessie.
In tegenstelling tot tv maken, is een boek schrijven ook een eenzame bezigheid. Maar die eenzaamheid duwt je in een soort trance. Ik wil niet zo ver gaan als Haruki Murakami die in Waarover ik praat als ik over hardlopen praat vertelt over zijn Spartaans regime waarbij hij om 4 uur opstaat en begint te schrijven, om vervolgens te gaan sporten. Maar ook dat gevoel is me niet onbekend. Schrijven is namelijk een bezigheid die discipline vergt en planning.
Kwetsbaarheid
De eenzaamheid van het schrijven maakt je kwetsbaar. En een manuscript, in welke versie dan ook, afleveren aan een uitgever blijft een precair moment. Het maakt de relatie met de uitgever ontzettend belangrijk. Zonder absoluut vertrouwen in die man of vrouw, geef je die stapel papier nooit door. Dan laat je die nog liever op je bureau liggen.
Nog beter wordt het wanneer die uitgever – en dat was zeker het geval bij mijn laatste boek – het manuscript beter maakt: door je op je fouten te wijzen, door je denkpatroon te doorprikken met een simpele opmerking, en in één ruk ook nog de taalfouten te verbeteren. Een goede uitgever is zoals op een eindredacteur op tv. Zonder hem of haar kun je geen goed resultaat boeken.
Schrijven zal voor mij een opgave blijven, maar ik geniet van de beloning. Het is een van de activiteiten die me dwingt na te denken, mijn gedachten te ordenen, en het onderscheid te maken tussen feiten en meningen. Vaak is het denkwerk voor de insteek van de vragen bij een interview of voor de schijnbaar eindeloze antwoorden op de vele vragen in een tv-studio geleverd bij het schrijven. Het schrijven van mijn boeken (en van de columns op VRT NWS en in Le Soir) heeft van mij een betere tv-journalist gemaakt. En dat motiveert voldoende om binnenkort weer een berg op te klimmen. Ook al lijkt die beklimming op dit moment weer eindeloos.
Ivan De Vadder
Ivan werkt aan maar liefst twee boeken tegelijk over Belgische politiek.
De waterglijbaan van Naomi Skoutariotis
Boeken zijn altijd mijn houvast geweest. Als kind ontsnapte ik naar de kleurrijke plekken die Roald Dahl schetste met zijn woorden. Wat later werden boeken een raam naar culturen en tradities die zich ver buiten mijn slaapkamer afspeelden. Vandaag gebruik ik ze vooral als spiegel, om mensen en de wereld beter te begrijpen.
Alles stroomt, niets is blijvend
Mijn wereld lijkt voortdurend te veranderen. Daarmee bedoel ik onze blauwe planeet met alle bijbehorende rampen, maar ook kleuters die in een oogwenk tieners zijn, en vriendschappen die verwateren of versterken. Het leven voelt soms als een eindeloze overdekte wildwaterbaan. Ik heb geen idee wat er op me af komt, maar ik kan niet anders dan meegaan met de stroom. Panta rhei, ouden menei: alles stroomt, niets is blijvend. En terwijl ik richting de dertig glijd, dringt stilaan het besef door dat je ook als mens nooit ‘af’ kan zijn. Je blijft constant evolueren.
Een van mijn favoriete evoluties hangt vast aan triggerwoorden als poco (politiek correct), woke, cancelcultuur en ‘wit’ in plaats van ‘blank’. Die termen worden doorgaans gevolgd door een oogrol, maar zijn – simpel gesteld – het resultaat van een generatie die probeert om empathisch en bedachtzaam om te gaan met anderen. Ik vind dat hoopgevend.
Die evolutie staat waarschijnlijk nog in haar kinderschoenen en is voor sommigen niet evident. Verandering kan oncomfortabel zijn, waardoor we ons vastklampen aan zekerheden. Daar is soms weinig begrip voor. Voor sommige onderwerpen voelt de ruimte om er open over te debatteren nogal beperkt en soms beklemmend.
Tegengif voor vluchtigheid
Gelukkig bestaan er mensen met lef en mogelijk ook een hoek af, die in de loop van een historisch rampjaar het knotsgekke idee om een nieuwe uitgeverij uit de grond te stampen gewoon uitvoeren. Boeken zijn een pauzeknop, het tegengif voor vluchtigheid. Een bron van nuance en wijsheid, niet per se waarheid. Het is aan de lezer om te bepalen hoe die omgaat met de inhoud van het boek. Boeken zijn in ieder geval de ideale aanzet om hoofden en debatten te voeden en ruimte te creëren voor álle vragen.
De boeken die ik door de jaren heen heb bewaard, vormen intussen een bestofte verzameling dierbare vrienden. Ezelsoren, zeewater, zandkorrels, onderlijnde zinnen of gekribbelde bedenkingen in de marge. Aan iedere papierbundel zijn herinneringen verbonden. Ik hou ook van hun heerlijke saaiheid en standvastigheid. De papieren boeken in mijn kast kunnen niet met enkele muisklikken worden aangepast of offline gehaald. What you buy is what you get. En hoewel ik voor een echte wildwaterbaan eerder badkleding zou aanraden, is een breed spectrum aan boeken zonder twijfel onmisbaar voor de figuurlijke wilde rit van het leven.
Naomi Skoutariotis
Naomi werkt aan een boek over ‘sisterhood’, dat verschijnt in het najaar van 2022.