Op 12 maart 2023 vond er in Antwerpen een boeiende dialoog plaats tussen Bart De Wever, voorzitter van de N-VA, en Rik Torfs, auteur van het boek ‘Tijdgeest‘. Het gesprek stond in het teken van de huidige tijdgeest, de taboes waarmee we worden geconfronteerd, en de houding van de media in turbulente tijden.
Rik Torfs merkte op dat we in emotionele tijden leven waarin emoties steeds vaker instrumenteel worden gebruikt. Bart De Wever stelde dat de rechtsstaat vervelt naar een moraliserende staat. Torfs voegde eraan toe dat recht en moraal uit elkaar gehaald moeten worden, en waarschuwde dat de rechtsstaat in gevaar is.
De Wever hekelde de woke-beweging, in zijn ogen als een wraakbeweging. Torfs benadrukte zijn enorme voorkeur voor vrijheden, met name voor de vrijheid van meningsuiting, en stelde dat de woke-beweging geen volwaardige gesprekspartner is. Beide sprekers beklemtoonden het belang van moedige mensen die tegen de excessen van de woke-beweging durven ingaan. Ze benadrukten het belang van dialoog en het vinden van een evenwicht tussen respect voor de gevoeligheden van anderen en het verdedigen van de vrijheid van meningsuiting.
De dialoog eindigde met een oproep tot meer samenwerking en begrip tussen verschillende groepen in de samenleving, en het belang van het blijven voeren van dergelijke gesprekken om tot een beter begrip van de complexiteit van de huidige tijdgeest te komen.
Bruno Vanspauwen, auteur van Lekkeren gastrorecensent van De Standaard, vindt de uitreiking van Michelin-sterren toch nog steeds een spannend moment. Alleen jammer dat de nadruk op de klassieke Franse keuken blijft liggen. Al blijft de invloed van die keuken op de gastronomie wereldwijd wel enorm, moet ook Bruno erkennen. En ze is ook niet immuun voor verandering: chefs integreren steeds vaker buitenlandse invloeden in hun gerechten.
Samen met mede-foodie David Geens heeft Bruno veel te zeggen over de culinaire wereld in deze gastropodcast. Ook voorbij de Franse keuken. Want laten we toch vooral ook trots zijn op de rijkdom van de gastronomie in Vlaanderen, een regio rijk aan lekkere streekproducten en traditionele gerechten. Bruno is dan ook verheugd dat er steeds meer aandacht komt voor lokale producten en duurzame landbouw. Met respect voor de natuur en het ambacht kunnen we heerlijke gerechten creëren, stelt Bruno vast. De gastronomie is bovendien in voortdurende evolutie, met nieuwe keukens en nieuwe stijlen. Er valt dus altijd wel iets nieuws te ontdekken.
David en Bruno delen hun ervaringen, meningen en tips over de gastronomie, én uiteraard over Bruno’s boek Lekker. Een gastropodcast dus, niet te missen voor de échte foodie.
In deze podcast hebben we het genoegen om te luisteren naar een boeiend gesprek tussen Rik Torfs en Mark Elchardus, twee vooraanstaande auteurs in België. Rik Torfs is hoogleraar, kerkjurist en voormalig rector van de Katholieke Universiteit Leuven. Hij heeft verschillende boeken geschreven over religie, cultuur en maatschappij. Mark Elchardus is een socioloog en hoogleraar aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij is gespecialiseerd in sociale en politieke veranderingen en heeft meerdere publicaties op zijn naam staan over thema’s als migratie, integratie en samenleving.
In de podcast bespreken Torfs en Elchardus hoe de huidige tijdgeest wordt bepaald door maatschappelijke trends en ontwikkelingen. Door de ontwikkelingen en trends van deze tijd te bespreken, biedt het gesprek een interessante blik op hoe onze maatschappij zich ontwikkelt en hoe deze ontwikkelingen onze tijdgeest vormen.
In zijn boek Tijdgeest gaat Torfs in op thema’s als religie, politiek, media en technologie en beschrijft hij hoe deze ontwikkelingen invloed hebben op ons dagelijks leven en op onze samenleving als geheel. Hij beschrijft hoe deze ontwikkelingen invloed hebben op ons dagelijks leven en op onze samenleving als geheel. Elchardus gaat in zijn boek Vrijheid/Veiligheid dieper in op de discussie over de balans tussen vrijheid en veiligheid. Hij betoogt dat deze twee waarden niet absoluut tegenover elkaar staan, maar elkaar juist aanvullen. Elchardus pleit voor een beleid waarbij vrijheid en veiligheid in balans zijn en waarbij rekening wordt gehouden met individuele vrijheden en privacy.
Tijdens het gesprek gaan Torfs en Elchardus dieper in op deze thema’s en bespreken ze hoe deze van invloed zijn op de huidige maatschappij. Zo komen onder andere de angst voor terrorisme en de groeiende nadruk op veiligheid ten koste van individuele vrijheden aan bod. Ook bespreken ze oude en nieuwe taboes, zoals de maatschappelijke discussie rondom gender en seksualiteit.
Een boeiend gesprek tussen twee vooraanstaande auteurs die een kritische blik werpen op onze hedendaagse samenleving en de maatschappelijke ontwikkelingen die deze vormgeven.
Karl Lauwers, gemeenteraadslid voor CD&V in Mechelen en lid van jong CD&V, pleit voor een politiek die weerpspiegelt wat we elke dag doen in ons gezin, op het werk, of in onze sportclub of jeugdbeweging. Kortom, Lauwers pleit voor personalisme. In deze Ertsberg podcast geeft hij meer uitleg over de richting die de politiek volgens hem moet volgen.
Het begrip personalisme
Personalisme is een alternatief voor de gekende –ismen, zoals individualisme. We zijn slechts wie we zijn in relatie tot de anderen, zegt Lauwers. ‘Mensen leven in verbondenheid met elkaar, het zijn de relaties tussen individuen die onze maatschappij vorm geven.’ Vervolgens kan daar een ideologie en politieke visie rond gebouwd worden.
Personalisme heeft een unieke basis, het is een antwoord op het vergaande individualisme van het liberalisme en het natiedenken van het nationalisme. Het is dus geen tussenvorm, maar een volwaardig alternatief op andere maatschappelijke visies. De inherente verbondenheid maakt onze samenleving en de christendemocratie, benadrukt Lauwers. ‘Ook solidariteit en verantwoordelijkheid hangen samen met die inherente verbondenheid.’
Gemeenschapsdenken als centraal begrip
In zijn boekReset heeft Mark Elchardus bijzondere aandacht voor het gemeenschapsdenken. Lauwers vindt het positief dat gemeenschapsdenken meer aandacht krijg als antwoord op een sterk doorgedreven individualisme, maar men moet wel letten op het feit dat die gemeenschap ten dienste staat van de persoon. ‘We moeten waakzaam zijn over wat het doel is van de gemeenschap.’ Voor het personalisme is het doel het versterken van het individu opdat die zich volledig kan ontplooien. Voor Lauwers is het uitermate belangrijk om dit evenwicht te blijven benadrukken.
Lauwers schreef een opiniestuk in De Standaard als reactie op Gwendolyn Rutten, die niet meer naar het individuele liberalisme kijkt, maar naar het intervidualisme. Daarmee komt ze in de buurt van Vooruit, CD&V en zelfs N-VA. Haar pleidooi voor interviduen die solidair zijn en denken aan de gemeenschap is een opvallende bijsturing. Voor Lauwers is Ruttens pleidooi in feite een pleidooi voor het personalisme, legt hij uit in zijn opiniestuk. De maatschappijvisie van veel partijen overlappen dus, maar in tegenstelling tot het discours van N-VA wil de christendemocratie de nood aan solidariteit toch nog meer in de verf zetten, zegt Lauwers.
De vier grote elementen van personalisme
Verbonden zijn met de mensen in de gemeenschap, solidariteit, subsidiariteit en de sociaal-gecorrigeerde markteconomie vormen de vier pijlers van het personalisme. De mens staat centraal. Economie is dus geen doel op zich, maar een middel om de mens groei en ontplooiing te kunnen geven.
De ideologie van het personalisme, en bijgevolg de christendemocratie, scheerde hoge toppen in de twintigste eeuw, maar is sinds enkele jaren steeds meer in verval. Christendemocraten worden vaak geassocieerd met de verzuiling en staan nog steeds achter een nauwe samenwerking met het middenveld. Het middenveld is de laatste jaren echter zelf grondig veranderd, en als partij moeten we daar opnieuw aansluiting mee vinden, zegt Lauwers. ‘Het is een uitdaging om met dit nieuwe soort middenveld terug in contact te komen.’ Het personalisme is een zeer breed verhaal, waardoor het vaak moeilijker uit te leggen is dan bijvoorbeeld het liberalisme of het nationalisme. Heel wat mensen zijn op zoek naar iets in het politieke midden. Zeker in tijden van polarisatie kan dit voor de christendemocratie het recept zijn om opnieuw vooruitgang te boeken, benadrukt Lauwers.
Onmiskenbaar heeft de mens op technologisch vlak vooruitgang geboekt. Rik Torfs vraagt zich af of dat ook geldt voor andere gebieden, zoals de ethiek.
De slavernij is bijvoorbeeld afgeschaft. Vooruitgang toch? Zeker en vast, maar nog steeds worden mensen wereldwijd geëxploiteerd.
Op wezenlijke gebieden blijkt soms zelfs sprake van achteruitgang… Zo heeft iedereen het recht het vermoeden van onschuld te genieten. De disproportionele rol die het slachtofferschap vandaag krijgt toebedeeld, bedreigt dit juridisch uitgangspunt. Ook aan de vrijheid van meningsuiting wordt volgens Torfs almaar vaker geknaagd. Gevoelens krijgen een onaantastbare status. Er is uiteraard niets mis met gevoelens, maar als je in een debat niet meer weet van welk hout pijlen maken, is er steeds een noodoplossing: huilen, woedend worden,… Dat verhindert een redelijk debat.
Torfs keert zich tegen het gangbare idee dat een factchecker heilig is. Er is een wereld van verschil tussen feiten enerzijds en het interpreteren van die feiten anderzijds. Het discours vandaag is gesloten. Nieuwe taboes komen in de plaats van oude, zoals de onaantastbaarheid van de wetenschapper.
De almacht van de wetenschap die ‘het raadsel van het leven ontsluiert’ is een illusie. Wanneer dogmatisch denken domineert, of het nu om wetenschap of religie gaat, wordt het problematisch.
‘Optimisme is van fundamenteel belang’, aldus Torfs, ‘en misschien het enige dat ons kan redden.’ Maar wanneer optimisme een plicht wordt, voelt het eerder aan als iets negatiefs. Humor en zelfrelativering zijn prima handvaten om pessimisme het hoofd te bieden. Humor en spiritualiteit hebben gemeen dat ze ons helpen een stap achteruit te zetten.
De mens wordt in essentie geen beter wezen. En dat is oké. Want precies het streven hiernaar eindigt in totalitaire stromingen, zoals communisme of fascisme. De mens staat niet langer centraal in dergelijke ideologieën. Ze erkennen de mens niet in zijn mens-zijn, in zijn totaliteit, met al zijn haperingen en tekortkomingen.
Religie verwijst naar ‘religare’: verbinden. Er schuilt dan ook een verbindende kracht in het (h)erkennen van elkaars feilbaarheid.
Dennis van de Buijs, bekend van de Wijncastpodcast, heeft nu ook een boek geschreven voor wijnliefhebbers met de toepasselijke titel Wijn. Er zijn al ontelbare boeken geschreven over de godendrank, maar die zijn vaak technisch van aard. Wat de literatuur nog miste, is een boek dat de échte verhalen en de emotie achter wijn brengt, en daar komt dit boek helemaal aan tegemoet. In pakweg honderd kortverhalen brengt Wijn geschiedenis, anekdotes en verassende verhalen voor bij een goed glas wijn. Want we vergeten vaak dat België historisch gezien niet enkel een bierland maar ook een echt wijnland is.
Van wijnliefhebber voor wijnliefhebbers
Veel boeken over wijn zijn geschreven door kenners voor kenners, waarbij je al heel wat wijncursussen moet gevolgd hebben om het boek überhaupt te begrijpen. Veel mensen drinken graag een goed glas wijn, maar er heerst een soort van schaamte om daar iets over te vertellen, zegt van den Buijs. ‘Dat is jammer, want er zijn heel wat toffe verhalen te vertellen.’ Het boek is dus niet enkel bedoeld voor kenners, maar voor iedereen die graag een goed glas wijn drinkt.
Van den Buijs is zelf radiomaker en fervent wijnliefhebber. Hij rolde per toeval in de wijnwereld uit een zekere interesse, zonder daar professioneel mee bezig te zijn geweest. ‘Als journalist gaat het vaak over storytelling en daar kan de klassieke wijnwereld nog heel wat stappen in zetten.’
Wijn doorheen de geschiedenis
Waar komt onze fascinatie voor wijn vandaan? Al tijdens de prehistorie plukten onze voorouders druiven om in een soort van roes te komen door de alcohol geproduceerd door de gisting. Wijn is dus niet nieuw en heeft altijd een mythische status gehad. Wijn was iets onvatbaars, want de prehistorische mens begreep nog niet dat gisting alcohol produceert.
Er is een reden waarom de Grieken en de Romeinen heel wat feesten organiseerden rond wijn, zegt van den Buijs. De mens leefde lang in een tijd waar er als drank enkel water — dat dan nog vaak vervuild was — en melk ter beschikking was. Wijn was dan het enige alternatief. ‘Ook nu heerst er nog iets sacraals rond het kiezen, proeven en drinken van wijn.’
Geld, macht en natuur
Geld en macht zijn een onlosmakelijk onderdeel van de wijnwereld. Wijn is business, en mensen onderschatten hoe groot het verschil is tussen het businessmodel van een kleine wijnboer en dat van de grote spelers die we in de supermarkt vinden. De kleine wijnboer is bovendien ook veel meer afhankelijk van een gunstig klimaat- en weermodel, aangezien één enkele vorstperiode hun oogst voor een heel jaar kan doen mislukken. Wijn is verder ook prestige: het is geen toeval dat wereldsterren als Brad Pitt en Sting zich bezig gaan houden met het produceren van de godendrank. ‘Prestige, geld, macht en wijn; het is allemaal verweven met elkaar.’
Het verhaal van de druifluis
Eén van de verhalen die van den Buijs zelf het meest spraakmakend vindt, is het verhaal van de druifluis. Midden 19de eeuw richtte dit kleine beestje, dat toen zelfs nog niet ontdekt was, gigantische schade aan. Het was bijna zover gekomen dat er geen enkele wijnrank, en dus bijgevolg geen enkele fles wijn, meer zou over zijn. Decennialang waren wijnmakers radeloos, tot de druifluis als oorzaak van het probleem werd ontdekt. Het kleine diertje is oorspronkelijk afkomstig uit Amerika, waar de wijnranken resistent waren tegen de druifluis, in tegenstelling tot hun Europese tegenhangers. Door de mondialisering vond het beestje zijn weg richting onze streken en werden Europese wijnmakers gedwongen om een andere soort van wijnrank aan te planten. Dit leidde tot grote veranderingen in de wijngaarden en bijgevolg in de drank die werd geproduceerd. ‘Door deze gebeurtenis is bijvoorbeeld de cava ontstaan.’
Na Gekruld, dat in eigen beheer werd uitgebracht, brengt Isabel De Clercq een tweede verhalenbundel uit getiteld Sproet. In haar boek schrijft ze intrigerende verhalen over banale en niet-banale gebeurtenissen in haar leven die ze omtovert tot virtuoze pareltjes of hilarische filmscènes. Haar verhalen geven kleur aan de alledaagsheid van het bestaan en iedere emotie komt aan bod bij het lezen van het boek. Soms kan je niet anders dan lachen, bij anderen krijg je tranen in de ogen, maar wat vaststaat is dat ieder verhaal diep kan ontroeren.
Inspiratie voor verhalen
Wie het boek leest, kan niet anders dan zich afvragen waar De Clercq de inspiratie haalt om dergelijke stukken te schrijven. Heel wat kunstenaars, artiesten en schrijvers hebben een muze bij wie ze de mosterd halen, De Clerq spreekt liever over haar eigen Jezusfiguur die op haar pad kwam. Tijdens de ramadan van 2016 ontmoette De Clerq per toeval Omar via sociale media. Het is hij die bij haar het zaadje plantte om een eerste boek te schrijven. Toen was het begonnen en kreeg ik de smaak te pakken, zegt De Clercq. ‘Ik kijk wat er rond mij gebeurt en verhef die alledaagsheid tot schoonheid en kleine filmscènes.’ Wie die blik op het leven heeft, beleeft alles intenser.
Door de aandacht voor details worden de verhalen in het boek heel tastbaar en vooral herkenbaar. Die feedback krijgt De Clercq van heel wat lezers, wat haar enigszins verbaast aangezien de verhalen heel persoonlijk zijn. ‘Als mens denken wij vaak dat onze levensloop uniek is, maar het feit dat mijn verhalen voor velen zo herkenbaar zijn toont juist aan dat wij allemaal vaak dezelfde dingen tegenkomen en beleven.’ Het gaat over verdriet om kinderen, teleurstellingen in relaties, het ouderschap en nog veel meer. Dat zijn universele dingen waar iedereen zich wel deels in kan vinden.
Kleur aan het leven
Alledaagse dingen worden vaak als grijs en grauw gezien. De kijk op het leven die De Clercq heeft, en ook weergeeft in haar boek, geven juist kleur aan die anders zo grijze alledaagse dingen. Wie rondom zich kijkt kan heel veel schoonheid zien in heel gewone dingen die op het eerste zicht niet zo interessant lijken. Schrijven werkt voor De Clercq therapeutisch, ook wanneer ze zich slecht voelt en negatieve emoties ervaart zal ze proberen dit in iets positiefs te draaien. Zo geeft ze zelfs kleur aan donkere gedachten en emoties.
Het doel van het boek is het geven van een esthetische ervaring aan de lezer. Ieder verhaal maakt emoties los en zorgt voor een rollercoaster die gaat van schaterlachen tot tranen in de ogen.
De kunst van het raken
Sproet kan onder de categorie kunst geplaatst worden, juist omdat het emotioneel tot mensen doordringt. Kunst wordt echter door iedereen anders ervaren, en dat is ook bij dit boek niet anders. Er is bijvoorbeeld de laag van het frivole in het boek, die naar voor komt in de tussentittels, maar er is ook de laag van de erotiek en de langzaamheid. Luckas Vander Taelen schreef het volgende over Sproet: ‘Isabel De Clercq haar stukjes zijn soms zo verrassend kort dat je dubbel zoveel tijd nodig hebt om ze te laten bezinken. Je herleest ze nog eens en pas na een derde keer begrijp je waarom ze je zo ontroerd hebben. Soms kan je niet anders dan lachen, bij andere krijg je tranen in de ogen. Als je Sproet neerlegt, heb je meteen zin om het opnieuw te lezen.’ Deze quote vat helemaal samen hoe het boek bij iedere lezer iets losmaakt.
‘De Antwerpenaar houdt van zijn stad tot in het diepste van zijn ziel… en uit de grond van zijn hart verwenst hij haar soms.’ Zo begint voormalig ATV-anker Marc Fransen de inleiding van zijn boek Tot in den Draai, een lees- en luisterboek dat in geschreven en gesproken woord de ziel van de Antwerpenaar onthult. En daarmee is al veel gezegd: als er kritiek moet worden gegeven op Antwerpen, dan zal de Antwerpenaar dat zelf wel doen. In de eigen wereldtaal, het plat Antwerps, schrijft Fransen slechts bij momenten, maar verder ademt zijn boek alles uit wat een Antwerpenaar is en soms ook niet is.
Antwaarps, een wereldtaal
De as waarrond de wereld draait, loopt los door ’t Stad. Antwerpenaren noemen hun dialect rotsvast een wereldtaal, daar is iedere Antwerpenaar van overtuigd. ‘Het Antwerps heeft zoveel schone klanken dat ze letters tekort komen in het alfabet.’ Door wie niet het voorrecht heeft als sinjoor geboren te zijn, wordt dit al snel weggezet als dikke-nek-chauvinisme, maar wat weinig mensen weten is dat het Antwerpsin de 16de eeuw ook effectief een wereldtaal was. En het zijn niet alleen de Antwerpenaren die dit beweren. Door de Antwerpse haven trokken burgers naar de stad om er handel te drijven wat van Antwerpen de middeleeuwse place to be maakte. Antwerps werd een wereldtaal, gesproken door iedereen die van enig belang was in die tijd. Het was de standaardtaal van de 16de eeuw, benadrukt Fransen.
Antwerpse vertelselkes
De verhalen die in het boek staan worden al vele langer door Fransen verteld. Vier jaar geleden nam Fransen afscheid van zijn werk bij ATV. Het journalistieke en objectieve verhaal was uitverteld. Niet veel later begon het toch weer te kriebelen en begon hij verhaaltjes te vertellen over zijn stad op het al even Antwerpse Radio Minerva. Die verhaaltjes zijn nostalgisch en humoristisch van aard en worden nu dus gebundeld in zijn boek. ‘Er gaat geen week voorbij dat ik geen inspiratie heb, soms is een opmerking of woordspeling voldoende om een verhaaltje te maken.’
Het boek gaat dus niet over het Antwerpse dialect op zich, maar vertelt wel op een ludieke manier verhalen over de stad. Ook mensen die niet van Antwerpen zijn maar wel de ziel van de stad willen ontdekken vinden inspiratie in dit boek.
Antwerps chauvinisme
Mensen van buiten Antwerpen, of van de parking zoals Antwerpenaren zeggen, vinden de mensen van ’t Stad vaak chauvinistisch, of zeg zelfs maar arrogant. Volgens Fransen is die Antwerpse arrogantie terecht. ‘Alles wat goed of slecht is in Vlaanderen heeft altijd een oorsprong in Antwerpen.’ Daarnaast is de arrogante houding ook iets wat Antwerpenaren doorheen de geschiedenis hebben gekweekt. Ze moesten zich wel groot houden want iedereen wou naar ’t Stad komen, zegt Fransen. ‘Antwerpenaren werden overrompeld door andere culturen en talen, vandaar de patriottische attitude.’
Buitenstaanders mogen Antwerpenaren dan wel dikke nekken vinden, ze beschikken ook over een grote dosis zelfspot. Antwerpenaren hebben als het moet kritiek op hun eigen stad, maar buitenstaanders moeten die kritiek niet leveren.
Wie is er van ’t Stad?
Het gebied dat Antwerpen bestrijkt, varieert doorheen de geschiedenis. Wie mag er zich dus Antwerpenaar noemen en wie niet? Volgens Fransen mag iedereen die de stad een warm hart toedraagt zich Antwerpenaar noemen. Je moet wel in de buurt wonen of werken, maar je moet er dus niet noodzakelijk geboren zijn om jezelf een trotse Antwerpenaar te noemen. Tom Lanoye zei ooit, Antwerpen is een moeilijk lief, maar dat maakt het juist interessant. Iemand die moeilijk is, is interessanter dan iemand die over zich heen laat lopen, zegt Fransen.
Toeval bestaat niet. Of toch wel? In zijn nieuwe boek Achille vertelt Luckas Vander Taelen over zijn bijzondere ontstaansgeschiedenis aan de hand van brieven die zijn grootvader in de loopgraven schreef tijdens de Eerste Wereldoorlog. Vijftien miljoen soldaten en burgers verloren hun leven tijdens de oorlog, maar Luckas Vander Taelen kreeg er het zijne cadeau, weliswaar veertig jaar na de wapenstilstand. Als de jaren tussen 1914 en 1918 banale vredesjaren waren geweest, dan was zijn grootvader Achille nooit naar Engeland gegaan. Dan had hij daar nooit Joséphine, de vrouw van zijn leven, leren kennen. Hun wegen zouden elkaar nooit gekruist hebben en dan was Luckas Vander Taelen er nooit geweest. Zonder toeval had hij nooit bestaan.
Persoonlijke oorlogsverhalen
Over de wereldoorlogen is al veel geschreven. Sommige lezers zullen zich dus ongetwijfeld afvragen wat dit boek onderscheidt van alle anderen. Mensen beseffen niet dat het Belgische leger een van de weinige legers was waarvan de soldaten niet naar huis konden schrijven. Franse en Engelse soldaten konden brieven schrijven, maar door de Duitse bezetting tot aan de IJzer was dit voor Belgische soldaten onmogelijk. De post functioneerde niet, dus soldaten ontvingen ook geen enkele brief. ‘Mijn grootvader Achille had het geluk dat zijn broer was afgekeurd voor verdere legerdienst en in Engeland belandde,’ zegt Vander Taelen. ‘Hij kon dus brieven sturen naar zijn broer in Engeland en van hem ook brieven ontvangen.’ Dit gebeurde praktisch elke dag en hun correspondentie werd ook goed bewaard.
Het verhaal is heel persoonlijk, waardoor het ook een impact heeft op de kijk van Vander Taelen op de Grote Oorlog. ‘Dat de oorlog vreselijk was, dat weten we, maar het lezen van de brieven heeft me toch veel bijgebracht.’ Ik weet nu bijvoorbeeld dat het front aan de IJzer heel anders was dan het Franse front en het front rond Ieper, zegt Vander Taelen. ‘Ik ben een gezworen republikein, maar dankzij de brieven heb ik toch een zeker respect gekregen voor Koning Albert I, dankzij wiens wijsheid het Belgische leger niet dezelfde fout heeft gemaakt als het Franse en Engelse leger.’ Zinloze aanvallen vanuit de loopgraven uitvoeren waarbij er dagelijks jonge soldaten sneuvelen heeft het Belgische leger niet gedaan, en dat hebben we te danken aan Albert I.
Het belang van de kijk van veteranen
Na afloop van een oorlog wordt er telkens te weinig geluisterd naar wat veteranen te vertellen hebben, vindt Vander Taelen. Zij hebben de oorlog van dichtbij meegemaakt, maar toch wordt er niet altijd voldoende geluisterd naar hun verhalen. Ze zijn jong, keren terug van het front, trouwen en krijgen kinderen. Maar tot het einde van zijn leven werd Achille geplaagd door nachtmerries en trauma’s, al werd hier niet over gesproken. Vander Taelen wist jarenlang ook niet over het bestaan van de brieven van zijn grootvader. Ondanks de nachtmerries werd de oorlog doodgezwegen in zijn familie, net zoals bij heel veel andere families.
Door het bestaan van de brieven is de herinnering aan deze vreselijke periode echter niet vergaan. De geschiedenis moet beter gekend zijn en doorgegeven worden van generatie op generatie, vindt Vander Taelen. ‘Ik heb het boek dan ook opgedragen aan mijn kleinkinderen, omdat ik wil vermijden dat de herinneringen aan onze geschiedenis verdwijnen.’ Honderd jaar geleden vertrokken deze jonge mannen vol moed naar het front, met de gedachte dat ze de Duitsers snel zouden terugdringen. De realiteit bleek anders en jonge mannen zoals Achille zagen heel wat vrienden sneuvelen. Dat kan niet anders dan voor blijvende trauma’s zorgen.
De oorlog in Oekraïne
In onze streken lijkt een oorlog een ver-van-ons-bed show, maar in Oekraïne is het bittere realiteit. Op dit moment vechten jonge Oekraïense mannen voor hun vaderland in een loopgravenoorlog. De oorlogsvoering mag dan wel veranderd zijn ten opzichte van honderd jaar geleden, er sterven net zoals tijdens de Eerste Wereldoorlog heel veel jonge mannen aan het front. Uit documentatie en bewaarde briefwisselingen blijkt dat heel wat jonge soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog zich afvroegen wat ze eigenlijk in de oorlog deden. Dagelijks zagen ze hun kameraden voor hun ogen sterven en velen zagen op die momenten het nut niet meer in van de oorlogsvoering. Dat gevoel zal op dit moment ook aanwezig zijn bij de Russische en Oekraïense soldaten, denkt Vander Taelen. ‘Wie weet worden hun brieven ook bewaard en zal er ooit een kleinzoon daar een boek over schrijven.’
In zijn boek Levenslang Links blikt Erik De Bruyn terug op zijn politieke leven en stelt hij vragen bij de toegankelijkheid van de politiek en het functioneren van de democratie. In 2007 verraste hij vriend en vijand door een derde van de stemmen te halen in de voorzittersverkiezingen van sp.a. Zo belande hij in de nationale politiek. In Levenslang Links beschrijft hij het proces waarin hij afscheid nam van zijn communistische jeugdidealen en zicht vastrijdt in de meedogenloze logica van een machtspartij die geen dissidentie verdraagt. In deze podcast geeft hij meer uitleg over zijn boek en wijst hij ons op het feit dat een gebrek aan burgerschap en verantwoordelijkheidszin onze redding in de weg dreigen te staan.
De keuze voor het communisme
Het boek gaat over meer dan het verhaal van Erik De Bruyn, het gaat over een hele generatie – zij die in de jaren zeventig tieners waren. ‘Mijn generatie is in een heel gepriviligeerde periode op de wereld gezet, in die zin dat we het toppunt van de welvaartsstaat beleefden.’ Er was ontzettend veel mogelijk in die tijd en het was een heel optimistische periode. De problemen waarmee wij als kritische jongeren werden geconfronteerd waren de problemen van de derde wereld, een ver-van-mijn-bedschow dus,’ zegt De Bruyn. ‘De oorlogen in Afrika, in Vietnam en de honger in de wereld waren internationale vraagstukken en hadden geen weerslag op ons eigen persoonlijke leven.’ Tieners in de jaren zeventig waren de generatie die in de slagschaduw van mei ’68 leefden en dus volgden op de generatie jongeren die vragen bij het kapitalisme stelden. Het antwoord daarop was het communisme. Via jongerenverenigingen en scholen waren er voldoende kanalen aanwezig om kennis te maken met die ideologie. Het communisme was zeker niet dé dominante politieke stroming onder jongeren, maar het was wel een belangrijke subcultuur,’ benadrukt De Bruyn.
In de huidige tijdgeest de keuze maken voor het communisme is minder evident. Het communisme wordt beschouwd als een politiek experiment dat op grote schaal gefaald heeft. Het communistisch gedachtegoed staat momenteel in een negatief daglicht waardoor ik er op die manier niet meer door geïnspireerd zou geraakt zijn,’ zegt De Bruyn. ‘Al sluit ik niet uit dat wanneer ik vandaag 18 jaar zou zijn ik nog steeds geïnspireerd zou worden door de achterliggende gedachte van het communisme. Niet door de politieke praktijk van het communisme maar wel door het marxistische gedachtegoed.’
Ideologische starheid
Door de jaren heen stapte De Bruyn deels af van zijn communistische gedachtegoed en werd hij meer genuanceerd links. ‘Een zekere dosis ideologie is nodig maar het moet goed gedoseerd worden,’ benadrukt De Bruyn. ‘Ideologie is een beetje zoals zout op je eten, een beetje is nodig en gezond maar te veel is schadelijk en toxisch.’ In de loop van de jaren negentig drong De Bruyn de ideologische starheid bij zichzelf terug en keek hij met een meer genuanceerde blik naar het communisme. Vervolgens gooide hij zich op de partijpolitiek, maar ook daar werd hij al snel geconfronteerd met grenzen. Zijn boek is dan ook een boodschap aan jonge mensen om zichzelf niet uitsluitend te laten leiden door ideologie. ‘De woke-beweging is zo een voobeeld, op de achtergrond spelen er toxische ideologische concepten.’
Sociaal-democratie en de weg naar links
In een sociaaldemocratisch partijprogramma zijn er altijd een aantal pijlers van belang. Enerzijds is er het sociaal-economische aspect, en langs de andere kant het etische en het culturele. ‘De core business van de sociaaldemocratie moet op het sociaal-economische blijven liggen.’ Socialisten moeten een duidelijk links profiel blijven hanteren in dat domein. Zo is De Bruyn van mening dat de energiesector in handen moet zijn van de overheid. ‘Energie is te belangrijk om te laten afhangen van private investeringen.’ Op het ethische vlak ziet De Bruyn raakvlakken met de liberalen. Wanneer het bijvoorbeeld gaat over soepelere regels voor euthanasie zit de sociaaldemocratie vaak op één lijn met de liberalen. Op cultureel vlak is de sociaaldemocratie helemaal doorgeschoten naar links tot extreemlinks, benadrukt De Bruyn. ‘Ik zie gelijkenissen tussen het Stalinisme en het postmodernisme in de vorm van de woke-beweging.’ Als sociaaldemocraten mogen we daar gerust wat afstand van nemen zonder dat we het verwijt moeten krijgen dat we aan het verrechtsen zijn,’ zegt De Bruyn. De kritiek op de woke-beweging mag geen monopolie van rechts worden. Kritiek vanuit de linkerzijde blijft daarom van groot belang. ‘Woke kan gevaarlijk zijn, zelfs voor links.’
