Het boek heet “Mozart” tout court, maar het is absoluut geen biografie. Het gaat over zoveel meer.
Laat De Toverfluit de kern zijn waarrond de auteur zijn magistraal bouwwerk laag na laag vorm gegeven heeft: sociaal, politiek, cultureel, filosofisch, musicologisch… Absoluut geen droge kost, maar geserveerd met tal van pittige details, boeiende en uitgebreide nevenverhalen zoals de Eleusische mysteriën, de Illuminaten, de controversiële Hansworst, het falen van het Jozefinisme enz.
En dan is er de entourage waarin de belangrijkste medespelers elk hun eigen boeiend verhaal krijgen. Zoals Emanuel Schikaneder, de theatermaker die in perfecte symbiose was met Mozart, de Sangspielcomponist. Of zoals veiligheidschef Graf von Pergen die het hele gedoe als staatsgevaarlijk beschouwde, maar er toch niet in lukte Die Zauberfl:u00f6:te uit roulatie te krijgen.
De controverse had natuurlijk ook te maken met de vrijmetselarij. Jaren geleden woonde ik een uitvoering van de Toverfluit bij. Nu besef ik, dat ik er toen totaal niets van begrepen heb. De ma:u00e7:onnieke symboliek waarvan elke scène letterlijk doordrongen is, ontging mij volledig. De belangrijkste laag heb ik toen duidelijk gemist. Mozart was vrijmetselaar, samen met vele groten van zijn tijd. Dit boek gaf mij ook een goede inkijk in het wezen van de vrijmetselarij. De beschrijving bijvoorbeeld van het initiatieritueel dat Mozart in zijn loge onderging, is indrukwekkend en het zette mij ertoe aan meer over dit fenomeen te lezen.
Ik wist dat de componist zijn opera maar enkele maanden overleefde, maar toch voel je het niet aankomen. Het laatste hoofdstuk speelt zich niet af tegen de achtergrond van zijn naderend, voortijdig einde. Niets wijst erop dat de inspiratie en veelzijdigheid van deze ongelooflijk dynamische dertiger een abrupt einde zal kennen. Er wordt niet ingegaan op complottheorieën. Mozart is waarschijnlijk een natuurlijke dood gestorven en in één zin veegt de auteur er even abrupt de spons over.
Vergauwens boek mag dan wel een meester-werk zijn, de musicologische laag is voor iemand zoals ik, die hooguit een jaar notenleer gevolgd heeft, gewoonweg niet te bevatten. Maar zelfs het lezen van de voor mij onbegrijpelijke technische analyse van sommige operafragmenten, konden mij boeien zoals je ontzag kan koesteren voor het uitspansel zonder iets af te weten van kosmologie.
Misschien had de auteur zijn lezers vooraf kunnen waarschuwen (zoals bij populaire wetenschap vaak het geval is) dat men de moeilijke horden maar voor lief moet nemen en doorscrollen tot de vaste grond weer bereikt is. En dat is de enige bedenking die ik had bij die vele uren leeRgenot die dit boek mij bezorgd heeft.